![](https://www.ekt.gr/sites/ekt-site/files/styles/gallery/public/magazine/feature/af78.jpg?itok=oK0vw9PJ)
Ενδιαφέρον και δυσπιστία των Ελλήνων για την επιστήμη
Εκδηλώσεις ΕΙΕ "Επιστήμης Κοινωνία"
Η ελληνική έρευνα και τεχνολογία στο Διαδίκτυο
Καφενείο της Επιστήμης & άλλες εκδηλώσεις
FameLab 2010: Αναδεικνύοντας νέα ταλέντα στην επικοινωνία της επιστήμης
Σύμφωνα με πρόσφατη δημοσκόπηση του Ευρωβαρόμετρου, το 79% των Ευρωπαίων ενδιαφέρονται για τις επιστημονικές και τεχνολογικές ανακαλύψεις και το 75% πιστεύει πως η επιστήμη και η τεχνολογία θα δημιουργήσει περισσότερες ευκαιρίες για τις μελλοντικές γενιές.
Οι πολίτες βλέπουν θετικά την επιστήμη στην καθημερινότητά τους και, πλέον, η πρόκληση για τους επιστήμονες είναι να αναδείξουν την ευχάριστη και ανάλαφρη πλευρά της, να προβάλλουν τα πρόσφατα επιστημονικά επιτεύγματα και να ενθαρρύνουν τον δημόσιο διάλογο για τον ρόλο της στην κοινωνία.
Στη χώρα μας, το 37% των Ελλήνων δηλώνει πως ενδιαφέρεται πολύ (και το 49% αρκετά) για τις επιστημονικές ανακαλύψεις και τις τεχνολογικές εξελίξεις. Ωστόσο, οι απόψεις διίστανται σχετικά με τον ρόλο της επιστήμης στην καθημερινή ζωή και τη δυνατότητα της τεχνολογίας να επιλύσει οποιοδήποτε πρόβλημα.
Η σύνδεση επιστήμης και κοινωνίας, η εκλαΐκευση και παρουσίαση επιστημονικών θεμάτων στο ευρύ κοινό, αξιοποιώντας και τις νέες τεχνολογίες, είναι ο στόχος δράσεων που αναλαμβάνουν ολοένα και περισσότεροι επιστημονικοί και μορφωτικοί φορείς: διαλέξεις και φροντιστήρια επιστημών από το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, διαγωνισμοί επιστήμης από το Βρετανικό Συμβούλιο, διαδραστικές εκθέσεις και παραστάσεις από το Ίδρυμα Ευγενίδου και πολλά άλλα.
Η "επικοινωνία της επιστήμης" κερδίζει συνεχώς έδαφος και, όπως αναφέρει σε συνέντευξη στο περιοδικό μας ο καθηγητής Frank Burnet, ο πρώτος καθηγητής Επικοινωνίας της Επιστήμης στο Ηνωμένο Βασίλειο, "η κύρια αλλαγή που απαιτείται είναι να αρχίσουμε να ακούμε τη γνώμη του κοινού για την επιστήμη, αντί να μιλάμε απλώς στο κοινό για την επιστήμη".
Ενδιαφέρον και δυσπιστία των Ελλήνων για την επιστήμη
Το 86% των Ελλήνων ενδιαφέρεται για τις επιστήμες, ενώ το 39% δηλώνει πως δεν έχει επαρκή ενημέρωση για τις επιστημονικές εξελίξεις. Το 53% πιστεύει πως οι αποφάσεις στους τομείς αυτούς πρέπει να λαμβάνονται από επιστήμονες και πολιτικούς, με το κοινό να ενημερώνεται σχετικά, και μόνο το 23% υποστηρίζει πως στη διαδικασία λήψης αποφάσεων πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και η κοινή γνώμη.
Αυτά είναι κάποια από τα συμπεράσματα της δημοσκόπησης της σειράς Ευρωβαρόμετρο που δημοσιεύτηκε πρόσφατα
Η ειδική αυτή δημοσκόπηση της σειράς Ευρωβαρόμετρο διενεργήθηκε μέσω προσωπικών συνεντεύξεων (31.243 άτομα) σε 32 ευρωπαϊκές χώρες, με σκοπό να αξιολογηθεί η γενική στάση των Ευρωπαίων πολιτών απέναντι στην επιστήμη και την τεχνολογία.
Οι απόψεις των Ελλήνων σχετικά με το ρόλο της επιστήμης στην καθημερινή ζωή διίστανται: 45% των πολιτών υποστηρίζει πως, στην καθημερινότητα, δεν είναι σημαντικό να γνωρίζεις επιστημονικά θέματα, ενώ το 36% πιστεύει το αντίθετο.
Παρομοίως, το 35% υποστηρίζει πως η επιστήμη και η τεχνολογία μπορεί να επιλύσει οποιοδήποτε πρόβλημα, ενώ το 39% έχει αντίθετη άποψη. Το 67% των ερωτηθέντων πιστεύει πως οι επιστήμονες μπορούν να γίνουν επικίνδυνοι λόγω της γνώσης τους (με το αντίστοιχο ποσοστό σε όλη την ΕΕ να είναι 53%).
Επίσης, το 64% πιστεύει πως οι επιστήμονες δεν είναι πάντα αξιόπιστοι σε αμφιλεγόμενα ζητήματα, καθώς εξαρτώνται ολοένα και περισσότερο από τη χρηματοδότηση της βιομηχανίας.
Όσον αφορά τη χρηματοδότηση της επιστήμης, το 35% των Ελλήνων υποστηρίζει πως οι επενδύσεις της ΕΕ για την επιστήμη είναι ανεπαρκείς, με το αντίστοιχο ποσοστό στην Ευρώπη των 27 να κυμαίνεται στο 31%. Το 83% των Ελλήνων (72% στην ΕΕ) πιστεύει επίσης πως οι κυβερνήσεις διαφορετικών κρατών μελών πρέπει να συνεργαστούν σε από κοινού προγράμματα.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, εντύπωση προκαλεί πως το 79% των Ευρωπαίων δηλώνει πως ενδιαφέρεται για τις επιστημονικές και τεχνολογικές ανακαλύψεις, έναντι του 65% που ενδιαφέρεται για τον αθλητισμό. Σε μεγάλο ποσοστό εκφράζονται ανησυχίες για τους κινδύνους που ενέχουν οι νέες τεχνολογίες και την ισχύ που αποκτούν οι επιστήμονες μέσω της γνώσης.
Το 50% των Ευρωπαίων πιστεύει ότι οι επιστήμονες θα πρέπει να ασχοληθούν περισσότερο με την προβολή του έργου τους, και το 66% ότι οι κυβερνήσεις θα πρέπει να καταβάλουν μεγαλύτερη προσπάθεια για να προσελκύσουν το ενδιαφέρον των νέων στα επιστημονικά θέματα.
Το 75% των ερωτηθέντων συμμερίζεται την άποψη ή τείνει να συμμερίζεται την άποψη ότι χάρις στην επιστήμη και την τεχνολογία θα υπάρξουν περισσότερες ευκαιρίες για τις μελλοντικές γενιές.
Σύμφωνα πάντα με την ίδια έρευνα, το 61% των πολιτών της ΕΕ θεωρεί ότι είναι καλά ή αρκετά καλά ενημερωμένο για τις επιστημονικές ανακαλύψεις και τις τεχνολογικές εξελίξεις. Το 74% των Ευρωπαίων πολιτών πιστεύει ότι η συνεργατική έρευνα που εκτείνεται στο σύνολο της Ευρώπης και χρηματοδοτείται από την ΕΕ θα αποκτά συνεχώς μεγαλύτερη βαρύτητα.
Η συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών συναντά ευρεία αποδοχή (βρίσκει σύμφωνο το 72% σε όλη την ΕΕ). Επίσης, οι Ευρωπαίοι κρίνουν θετικά την επίδραση που έχει στους νέους η ενασχόληση με τις επιστήμες, αλλά θεωρούν ότι οι κυβερνήσεις δεν δραστηριοποιούνται αρκετά ώστε να τονώσουν το ενδιαφέρον του ευρύτερου κοινού.
Η ενίσχυση των προσπαθειών των κυβερνήσεων για την προσέλκυση των γυναικών στην επιστημονική δραστηριότητα θεωρείται απαραίτητη και πιστεύεται ότι θα έχει θετικά αποτελέσματα.
Εκδηλώσεις ΕΙΕ "Επιστήμης Κοινωνία"
Οι Ειδικές Μορφωτικές Εκδηλώσεις ''Επιστήμης Κοινωνία" διοργανώνονται από το ΕΙΕ με στόχο τη διάχυση της επιστημονικής γνώσης και πληροφορίας στην επιστημονική κοινότητα και το ευρύ κοινό. Πραγματοποιούνται κάθε χρόνο, από τον Νοέμβριο έως τον Ιούνιο, και η θεματολογία καλύπτει όλους τους τομείς των θετικών, τεχνολογικών και ανθρωπιστικών επιστημών του ΕΙΕ.
Στις εκδηλώσεις παίρνουν μέρος ως ομιλητές, ερευνητές του ιδρύματος, αλλά και διακεκριμένοι επιστήμονες και προσωπικότητες των γραμμάτων και των τεχνών από την Ελλάδα και το εξωτερικό.
Κύκλοι ομιλιών, εκθέσεις, επιστημονικά δρώμενα, Κυριακάτικα Πρωινά, Φροντιστήρια Επιστημών και εκδηλώσεις σε συνεργασία με άλλους φορείς έχουν στόχο την παρουσίαση σύγχρονων επιστημονικών επιτευγμάτων και την προβολή του κοινωνικού χαρακτήρα της επιστημονικής έρευνας.
Το φετινό πρόγραμμα περιλαμβάνει Κύκλους Ομιλιών με θέματα όπως: "Κοινωνία και Υγεία Χ", "Ιστορικά όργανα σχεδίου και μετρήσεως από την ιδιωτική συλλογή Κουτρουβέλη", "O πόλεμος στους χρόνους του Βυζαντίου", "Αρχαία ανατολική Μεσόγειος: Σταυροδρόμι μύθου και λατρείας", "Ψυχική Υγεία: Σύγχρονες προσεγγίσεις και προβληματισμοί", καθώς και αφιέρωμα στο Έτος Μαρί Κιουρί. Τα Κυριακάτικα Πρωινά είναι αφιερωμένα στον μαγικό κόσμο της Χημείας, ενώ θα πραγματοποιηθούν και φέτος τα Φροντιστήρια Ιστορικών και Θετικών Επιστημών.
Οι ομιλίες πραγματοποιούνται κάθε Τρίτη απόγευμα και προσελκύουν μεγάλο αριθμό φοιτητών, ερευνητών, κ.λπ. Η επιτυχία των δράσεων ''Επιστήμης Κοινωνία'' επισφραγίζεται από σειρά συνεργασιών με Πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα, μουσεία, το Βρετανικό Συμβούλιο και τη Γαλλική Πρεσβεία-Γαλλικό Ινστιτούτο, εταιρείες όπως η Novartis, κ.λπ.
Ενδεικτικά αναφέρεται πως μόνο την περίοδο 1993-2008, το ΕΙΕ πραγματοποίησε 89 κύκλους ομιλιών για ανθρωπιστικές και θετικές επιστήμες, με περισσότερους από 750 ομιλητές.
Μερικές από τις δημοφιλείς εκδηλώσεις στα "Κυριακάτικα Πρωινά" των τελευταίων χρόνων ήταν η έκθεση για τον μηχανισμό των Αντικυθήρων, ο κύκλος ομιλιών για τη χρονιά του Δαρβίνου, οι Γέφυρες Επιστήμης και Τέχνης, οι εκδηλώσεις για το έτος Einstein, κ.ά.
Εκδόσεις και online βίντεο
Τα απομαγνητοφωνημένα κείμενα των κύκλων αυτών συνήθως εκδίδονται σε βιβλία. Σήμερα η σειρά αυτή αριθμεί περισσότερους από 50 τίτλους και διατίθενται στο Βιβλιοπωλείο του ΕΙΕ. Τα βίντεο των εκδηλώσεων της περιόδου 2008-2010 είναι διαθέσιμα στον δικτυακό τόπο του ΕΙΕ: http://www.eie.gr/epistimiskoinonia/openscience-gr-videos.html.
Κυριακάτικα πρωινά στο ΕΙΕ με φαντασία και γνώση
Όπως αποδεικνύει η παραπάνω δημοσκόπηση, το ενδιαφέρον των πολιτών για την επιστήμη υπάρχει. Αυτό που χρειάζεται είναι η ουσιαστική ενημέρωση και η σύνδεση με την καθημερινή τους ζωή.
Το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, μέσα από τη σειρά εκδηλώσεων "Κυριακάτικα Πρωινά", έχει αναλάβει να προσεγγίσει μικρούς και μεγάλους, και να τους βοηθήσει να ανακαλύψουν την ομορφιά, τη φαντασία και τα μυστικά της επιστημονικής σκέψης.
Οι εκδηλώσεις διοργανώνονται με ελεύθερη συμμετοχή του κοινού και περιλαμβάνουν σειρά διαδραστικών, θεατρικών δρώμενων και πειραμάτων.
Οι κυριακάτικοι επισκέπτες του ΕΙΕ έχουν την ευκαιρία να λάβουν μέρος σε απλά πειράματα φυσικής, χημείας, βιολογίας και να έρθουν σε άμεση επαφή με επιστήμονες και "επικοινωνιολόγους" της επιστήμης που προσπαθούν να αναδείξουν ότι η εξειδικευμένη επιστημονική γνώση είναι προσιτή σε όλους.
Παράλληλα, ξεναγούνται σε εργαστήρια και χώρους του Ιδρύματος, καθώς και στη Βιβλιοθήκη Eπιστήμης και Τεχνολογίας, το Ηλεκτρονικό Αναγνωστήριο και τον χώρο των υπολογιστικών συστημάτων του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης (ΕΚΤ).
Φέτος τα "Κυριακάτικα Πρωινά" (09/05-06/06/2010) φιλοξένησαν, μεταξύ άλλων, τον καθ. Frank Burnet, τον πρώτο καθηγητή Επικοινωνίας της Επιστήμης σε πανεπιστήμιο της Βρετανίας (Πανεπιστήμιο Δυτικής Αγγλίας). Τον καθ. F. Burnet πλαισίωσε ομάδα Ελλήνων φιναλίστ του διαγωνισμού για τη διάδοση της επιστήμης FameLab.
Στην ομιλία του με θέμα "Why and how to take science directly to people" (Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, 30 Μαΐου 2010), ο F. Burnet ανέφερε πως, στην Ευρώπη, είναι συνηθισμένο και ευρέως αποδεκτό η πλειοψηφία των πολιτών να γνωρίζει ελάχιστα πράγματα για τις επιστήμες και να μην έχει συναντήσει ποτέ κάποιον ερευνητή.
Αποτέλεσμα είναι να δημιουργείται ένα λανθασμένο στερεότυπο σχετικά με το προφίλ των "απρόσιτων" επιστημόνων, αλλά και σκεπτικισμός σχετικά με τους κινδύνους της έρευνας.
Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι, στην Ευρώπη, μόνο το 54% των πολιτών πιστεύει πως τα οφέλη της έρευνας είναι σημαντικότερα από ότι οι κίνδυνοι. Το αντίστοιχο ποσοστό στις ΗΠΑ ανέρχεται σε 85%.
Η ελληνική έρευνα και τεχνολογία στο Διαδίκτυο
Στο δικτυακό τόπο του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης (ΕΚΤ) για την έρευνα και την καινοτομία www.ekt.gr/research, μπορείτε να βρείτε:
- νέα έρευνας και καινοτομίας (δράσεις ελληνικών ερευνητικών κέντρων, πανεπιστημίων και επιχειρήσεων, αποτελέσματα εθνικών προγραμμάτων, καινοτόμες τεχνολογίες, επιστημονικές ανακαλύψεις, κ.ά.),
- μελλοντικές εκδηλώσεις σε Ελλάδα και Ευρώπη,
- συνεντεύξεις διακεκριμένων επιστημόνων και ερευνητών
- δελτία τύπου φορέων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.
Μπορείτε ακόμη να μάθετε περισσότερα για τις πολιτικές και στόχους της ερευνητικής πολιτικής στην Ελλάδα, τα προγράμματα χρηματοδότησης, τις ανοικτές προκηρύξεις.
Επίσης, θα βρείτε συνδέσμους για online εκδόσεις έρευνας και τεχνολογίας, αλλά και για όλες τις εκδόσεις του ΕΚΤ (περιοδικό, e-newsletter, κ.λπ.).
Καφενείο της Επιστήμης & άλλες εκδηλώσεις
Στο πλαίσιο των πρωτοβουλιών για την εκλαΐκευση της επιστήμης, επιστημονικά κέντρα, μουσεία, μορφωτικά ιδρύματα και ινστιτούτα διοργανώνουν συζητήσεις, εκθέσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα για το ευρύ κοινό, τα οποία συνδυάζουν, με τρόπο ευχάριστο και πρωτότυπο, ενημέρωση, εκπαίδευση, ψυχαγωγία και ενεργητική συμμετοχή. Επιστημονικές διαλέξεις, με ομιλητές από την Ελλάδα και το εξωτερικό, "Καφενεία της Επιστήμης", διαδραστικές εκθέσεις, κ.λπ. διοργανώνονται πλέον από τους περισσότερους ερευνητικούς οργανισμούς και κερδίζουν ολοένα και περισσότερους οπαδούς.
Έναν πιο πρωτότυπο τρόπο να ενθαρρύνει τον ανοικτό διάλογο επιστημόνων και πολιτών για επίκαιρα θέματα της επιστήμης επέλεξε το Βρετανικό Συμβούλιο (www.britishcouncil.org/gr): τον διαγωνισμό FameLab για την ανάδειξη νέων ταλέντων στην επικοινωνία της επιστήμης.
Ο διαγωνισμός αποτελεί μέρος του ευρύτερου προγράμματoς Beautiful Science και δημιουργήθηκε αρχικά στο Επιστημονικό Φεστιβάλ του Cheltenham με σκοπό να φέρει την επιστήμη έξω από τις αίθουσες διδασκαλίας και να προσελκύσει νέους ανθρώπους με πάθος για την επιστήμη και την τεχνολογία, οι οποίοι έχουν το ταλέντο να μεταδώσουν τον ενθουσιασμό και τις γνώσεις τους στο ευρύ κοινό.
Παράλληλα διοργανώνονται, σε τακτική βάση, εκθέσεις, συζητήσεις, διαλέξεις, σεμινάρια και εκδηλώσεις.
Το Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών (www.ifa.gr) πραγματοποιεί σειρά εκδηλώσεων για την προώθηση της συμβολής των Γάλλων επιστημόνων στην εξέλιξη των επιστημών και του αντίκτυπού τους στην κοινωνία (εκθέσεις, επιστημονικές συναντήσεις, διαλέξεις και συνεργασίες με άλλα σημαντικά ελληνικά ιδρύματα).
Παράλληλα πραγματοποιούνται συνέδρια, σεμινάρια, ημερίδες, παρουσιάσεις βιβλίων, όπου συναντούνται πανεπιστημιακοί, δημοσιογράφοι, συγγραφείς και εκδότες με το ευρύ κοινό.
Το Ίδρυμα Ευγενίδου (www.eugenfound.edu.gr), προσφέρει κάθε χρόνο μια σειρά από ενημερωτικές εκδηλώσεις, διαλέξεις, εκθέσεις και άλλες εκπαιδευτικές δραστηριότητες με στόχο την ενημέρωση του κοινού γύρω από τρέχοντα θέματα Επιστήμης και Τεχνολογίας.
Με το Ψηφιακό Πλανητάριο, ένα από τα μεγαλύτερα και καλύτερα εξοπλισμένα Πλανητάρια στον κόσμο που προβάλλει πρωτότυπες παραστάσεις, και τις διαδραστικές εκθέσεις επιστήμης και τεχνολογίας, επιμορφώνει ευχάριστα και αποτελεσματικά μικρούς και μεγάλους. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι επιμορφωτικές εκδηλώσεις της βιβλιοθήκης του Ιδρύματος.
Για τους σκοπούς της επιμόρφωσης και εκλαΐκευσης σε θέματα αστρονομίας, δημιουργήθηκε στο Ινστιτούτο Αστρονομίας και Αστροφυσικής του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών το Κέντρο Επισκεπτών (www.astro.noa.gr/VisCentre/vis_centre_gr.htm).
Το βασικό μέλημα του Κέντρου είναι η διάχυση αστρονομικών γνώσεων προς το ευρύ κοινό, και ειδικά τους νέους, και η πληροφόρηση του κοινού για τα νέα επιτεύγματα και ανακαλύψεις της Αστρονομίας.
Ο σκοπός αυτός επιτυγχάνεται με την οργάνωση σεμιναρίων, διαλέξεων και με νυχτερινές παρατηρήσεις στην Πεντέλη και στον Αστρονομικό Σταθμό Κρυονερίου.
Το Κέντρο Περιβαλλοντικής Έρευνας και Εκπαίδευσης ΓΑΙΑ λειτουργεί στo Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας (www.gnhm.gr). Πέρα από τη βασική και εφαρμοσμένη έρευνα των εργαστηρίων του, το Κέντρο είναι ανοικτό σε επισκέπτες που ενδιαφέρονται να μάθουν πώς λειτουργεί ο πλανήτης Γη εδώ και εκατομμύρια χρόνια και να ενημερωθούν για τη σημερινή κατάσταση, μετά τις παρεμβάσεις του σύγχρονου ανθρώπου.
Στη Γεώσφαιρα, έναν μοναδικό στον κόσμο ημισφαιρικό θόλο προβάλλεται η γεωλογική εξέλιξη του πλανήτη από τη γέννησή του έως σήμερα. Γενικότερα, το Μουσείο Γουλανδρή διοργανώνει πλήθος διαλέξεων, συνεδρίων, εκθέσεων και εκπαιδευτικών προγραμμάτων σε συνεργασία με άλλους φορείς.
Το Διεθνές Φεστιβάλ Επιστημονικών Ταινιών της Αθήνας διοργανώνεται, από το 2006, από το Κέντρο Επιστήμης Κοινωνίας και Τέχνης CAID (www.caid.gr). Συγκεντρώνοντας ταινίες από όλο τον κόσμο - αξιόλογες παραγωγές αλλά και, κυρίως, αντικείμενο μακρόχρονων, συχνά, επιστημονικών μελετών - οι οποίες απευθύνονται στο ευρύ κοινό, αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς τη διάδοση της επιστήμης σε ένα μεγαλύτερο κοινό, μέσω της προσιτής φόρμας του κινηματογράφου.
Για το 2010 το Φεστιβάλ διοργανώνεται για 5η χρονιά, από 18 έως 24 Οκτωβρίου στην Αθήνα, στο Ινστιτούτο Θερβάντες. Το CAID διοργανώνει επίσης σεμινάρια, αλλά και τον Διαγωνισμό Επιστημονικού Πειράματος "Μάγοι της Επιστήμης", παρακινώντας επιστήμονες, εκπαιδευτικούς, παιδιά και νέους στην αναζήτηση πρωτότυπων τρόπων διδασκαλίας.
Συνέδρια, σεμινάρια και προβολές με επιστημονικό και εκπαιδευτικό περιεχόμενο διοργανώνει το Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού (www.ime.gr). Ενδεικτικά, σήμερα λειτουργούν οι ακόλουθες εκθέσεις: "Συνάντηση στην Αρχαία Αγορά", στην οποία φυσικά εκθέματα και διαδραστικές εφαρμογές υψηλής τεχνολογίας "ζωντανεύουν" την κοινωνική, πολιτική και πνευματική πραγματικότητα της πόλης των Αθηνών την Κλασική και Πρώιμη Ελληνιστική περίοδο.
Η έκθεση "Υπάρχει σε όλα λύση; Ταξίδι στον Κόσμο των Αρχαίων Ελληνικών Μαθηματικών" αποτελεί μια διαδραστική περιήγηση από τον 6ο αιώνα π.Χ. έως τον 4ο αιώνα μ.Χ., με σταθμούς στα πιο σημαντικά "επεισόδια" και πρόσωπα της ιστορίας των αρχαίων ελληνικών μαθηματικών. Διοργανώνει επίσης τα Κυριακάτικα Εκπαιδευτικά Προγράμματα για νήπια και παιδιά, τα οποία έρχονται σε επαφή με την επιστήμη παίζοντας.
Το Κέντρο Διάδοσης Επιστημών & Μουσείο Τεχνολογίας NOΗΣΙΣ (www.tmth.edu.gr), ένας πολιτιστικός και επιμορφωτικός φορέας μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα στη Θεσσαλονίκη, προσφέρει στο κοινό μια σειρά από ευκαιρίες για τη γνωριμία και την κατανόηση των Θετικών Επιστημών και της Τεχνολογίας. Εκτός από τις μόνιμες εκθέσεις που φιλοξενεί, διοργανώνει προβολές ταινιών και άλλου οπτικοακουστικού υλικού, εκπαιδευτικά προγράμματα, Συνέδρια, Διαλέξεις, Ημερίδες.
Σειρά δράσεων για την επικοινωνία της επιστήμης και των τεχνολογικών επιτευγμάτων στο ευρύ κοινό αναπτύσσει το ελληνικό παράρτημα της Euroscience (www.euroscience.gr), που αναπτύσσει σειρά δράσεων για την επικοινωνία της επιστήμης και των τεχνολογικών επιτευγμάτων στο ευρύ κοινό αλλά και σε μειονεκτούσες κοινωνικά ομάδες.
Έχει θεσπίσει το βραβείο επιστημονικού βιβλίου και τον διαγωνισμό φωτογραφίας για παιδιά με θέμα την επιστήμη. Διοργανώνει διαλέξεις και καινοτόμα εκπαιδευτικά προγράμματα, την εβδομάδα FARE με προγράμματα που συνδυάζουν την επιστήμη με την τέχνη, κ.λπ.
Θεατρικές παραστάσεις που εκλαϊκεύουν επιστημονικά θέματα γράφει, σκηνοθετεί και ανεβάζει η ομάδα νέων επιστημόνων SciCo (Science Communication) (www.scico.gr). Οι SciCo σχηματίστηκαν το 2007, με την υποστήριξη του Βρετανικού Συμβουλίου, και ξεκίνησαν με παραστάσεις σε σχολεία.
Η απήχηση των έργων τους οδήγησε γρήγορα σε επιπλέον παραστάσεις για ενήλικες. Μέχρι σήμερα έχουν ανεβάσει τις παραστάσεις: "Η Επιστήμη των Χριστουγέννων", "Η Επιστήμη της Αγάπης" και "Η Επιστήμη της Οικολογίας".
Διαλέξεις σε θέματα επιστήμης διοργανώνει και το Μέγαρο Μουσικής, στο πλαίσιο του προγράμματος Μegaron Plus (www.megaron.gr). Τον τελευταίο χρόνο, στις εκδηλώσεις παρουσιάστηκαν, μεταξύ άλλων, θέματα σχετικά με τα μαθηματικά, την ψυχιατρική και την ψυχανάλυση, την αρχιτεκτονική, τη φιλοσοφία, τη γλωσσολογία, τη λογοτεχνία, την οικονομία, κ.λπ.
Οι δικτυακοί τόποι openscience.gr και sciencenews.gr παρέχουν online ενημέρωση για θέματα επιστήμης και τεχνολογίας, εκδηλώσεις, νέα, δημοσιεύσεις, εκδόσεις, online συζητήσεις, κ.λπ.
FameLab 2010: Αναδεικνύοντας νέα ταλέντα στην επικοινωνία της επιστήμης
Ο διαγωνισμός FameLab διοργανώνεται από το Βρετανικό Συμβούλιο (British Council) σε διάφορες χώρες της Ευρώπης με σκοπό την ανάδειξη νέων ταλέντων στην επικοινωνία της επιστήμης. Στην Ελλάδα διοργανώνεται τα τελευταία τέσσερα χρόνια.
Το 2010, το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών συνεργάστηκε με το Βρετανικό Συμβούλιο στη διοργάνωση του διαγωνισμού.
Ο διαγωνισμός απευθύνεται σε ανθρώπους άνω των 18 ετών που σπουδάζουν ή εργάζονται στον τομέα της επιστήμης, τεχνολογίας, μηχανολογίας, μαθηματικών ή ιατρικής - καθηγητές θετικών επιστημών, προπτυχιακούς ή μεταπτυχιακούς φοιτητές, επιστήμονες ή ερευνητές. Οι υποψήφιοι έχουν στη διάθεσή τους τρία λεπτά για να εντυπωσιάσουν τους κριτές παρουσιάζοντας ένα θέμα διασκεδαστικό, πρωτότυπο και επιστημονικά τεκμηριωμένο.
Τα κριτήρια που πρέπει να συγκεντρώνουν οι παρουσιάσεις των υποψηφίων είναι: περιεχόμενο, σαφήνεια και χαρισματικότητα.
Νικητής του ελληνικού τελικού διαγωνισμού "FameLab 2010", που πραγματοποιήθηκε στις 17 Μαΐου στο ΕΙΕ, ήταν ο Βασίλης Γρηγοριάδης με μια … "σέξι" παρουσίαση των εκρήξεων σουπερνόβα. Λίγες ημέρες αργότερα ο Β. Γρηγοριάδης διαγωνίστηκε στο FameLab International, μαζί με τους νικητές 11 άλλων χωρών (Μ. Βρετανίας, Αυστρίας, Πορτογαλίας, Σερβίας, Κροατίας, Βουλγαρίας, Αιγύπτου, Μαρόκου, Ισραήλ, Λιβύης, Χονγκ Κονγκ) και απέσπασε το πρώτο βραβείο του διαγωνισμού .
Ο Β. Γρηγοριάδης στο Famelab International 2010
"Το ήξερες ότι τα αστέρια πεθαίνουν με μια έκρηξη που λέγεται σούπερ νόβα;"
Ο Βασίλης Γρηγοριάδης, νικητής του διαγωνισμού FameLab International 2010, είναι 32 χρόνων, με μεταπτυχιακές σπουδές στις τηλεπικοινωνίες στο Πανεπιστήμιο του Βristol, και εργάζεται στο τμήμα πληροφορικής της αλυσίδας σουπερμάρκετ ΑΒ Βασιλόπουλος. Είναι μέλος του Ομίλου Φίλων Αστρονομίας Θεσσαλονίκης και της Αction Αid.
Στον διαγωνισμό, ο Β. Γρηγοριάδης παρουσίασε, σε τρία μόλις λεπτά, με διασκεδαστικό τρόπο, το φαινόμενο της έκρηξης σουπερνόβα. Η παρουσίασή του δημοσιεύτηκε σε ελληνική μετάφραση, στο Βήμα της Κυριακής, από την Ι. Σουφλερή (20 Ιουνίου 2010):
"Ήμουν σε ένα μπαρ προχθές το βράδυ και είδα ένα ωραίο κορίτσι. Αποφάσισα να της μιλήσω, αλλά ήθελα να πω κάτι πρωτότυπο και σέξι. Το σκέφθηκα λίγο και ξεκίνησα. Της λέω: "Γεια, είμαι ο Βασίλης. Το ήξερες ότι τα αστέρια πεθαίνουν με μια έκρηξη που λέγεται σούπερ νόβα; Θες να μάθεις περισσότερα; Φυσικά και θέλεις…". Την ενδιέφερε. Το κατάλαβα από το βλέμμα της. Έτσι άρχισα τη σέξι ιστορία μου.
Φαντάσου ένα μεγάλο αστέρι (τουλάχιστον 8-9 φορές μεγαλύτερο από τον Ήλιο μας). Τα αστέρια στην αρχή της ζωής τους είναι γεμάτα από άτομα υδρογόνου. Εξαιτίας των τεράστιων στρωμάτων ύλης που καλύπτουν τον πυρήνα του αστεριού, οι συνθήκες θερμοκρασίας και πίεσης που επικρατούν στο κέντρο του είναι τέτοιες που αναγκάζουν τα άτομα υδρογόνου του πυρήνα να "κάνουν κατάσταση" μεταξύ τους ανά τέσσερα.
Έτσι δημιουργούν ένα άτομο ηλίου! Αυτή η διαδικασία ονομάζεται πυρηνική σύντηξη (ένωση) και λαμβάνει χώρα σε όλο τον πυρήνα του αστεριού, ώσπου κάποια στιγμή (ύστερα από πολλά εκατομμύρια χρόνια) όλο το υδρογόνο στον πυρήνα έχει μετατραπεί σε ήλιο. Αυτό είναι γνωστό και ως καύση του υδρογόνου οποία παράγει πολλή θερμοκρασία και φως. Με αυτόν τον τρόπο θερμαίνεται και φωτίζεται και ο πλανήτης μας από τον Ήλιο.
Όταν όλο το υδρογόνο γίνει ήλιο, η αμείωτη πίεση από τα εξωτερικά στρώματα οδηγεί τα άτομα ηλίου να "κάνουν κατάσταση" ανά τρία αυτή τη φορά. Έτσι δημιουργούνται άτομα άνθρακα!
Όπως θα υποψιάζεσαι πλέον, τα άτομα του άνθρακα μάλλον θα πρέπει να τα "βρουν" μεταξύ τους και να συγχωνευτούν. Ακολουθώντας την παραπάνω διαδικασία της σύντηξης, ο πυρήνας του αστεριού σιγά-σιγά με τα χρόνια μετατρέπεται σε διαφορετικά, ολοένα βαρύτερα στοιχεία. Έτσι λοιπόν ο άνθρακας θα αντικατασταθεί από οξυγόνο, αυτό από νέο, το νέο από μαγνήσιο, αυτό με τη σειρά του από πυρίτιο και, τέλος, αυτό από σίδηρο.
Εκεί θα σταματήσει η διαδικασία της σύντηξης, αφού ο σίδηρος είναι αρκετά πυκνός και "σκληρός"- σαν εμένα!- και δεν δέχεται να μετατραπεί σε τίποτε άλλο. Η πίεση όμως από τα εξωτερικά στρώματα δεν έχει μειωθεί καθόλου, μιας και αυτά παραμένουν εκεί.
Τότε ξεκινάει κάτι εντελώς καταστρεπτικό για την υπόσταση του αστεριού, αλλά ζωτικής σημασίας για τη δημιουργία πλανητών στο Διάστημα. Η τεράστια πίεση μέσα σε κάθε άτομο σιδήρου οδηγεί στην κατάρρευση των ηλεκτρονίων, στην πτώση τους στον πυρήνα και στη σύγκρουσή τους με τα πρωτόνιά του.
Η σύγκρουση προκαλεί τεράστια έκλυση ενέργειας, θερμότητας και ραδιενέργειας (ακτίνες γάμμα) και τελικά θερμαίνει τόσο πολύ τα εξωτερικά στρώματα του αστεριού, ώστε προκαλεί νέες πυρηνικές συντήξεις από τις οποίες δημιουργούνται όλα τα στοιχεία και βαριά μέταλλα που υπάρχουν στους πλανήτες και φυσικά στη Γη (δηλαδή τα θεμέλια για την ανάπτυξη ζωής).
Ελάχιστα δευτερόλεπτα αργότερα το αστέρι εκρήγνυται και διαλύεται με μια ασύλληπτα μεγάλη έκρηξη η οποία ονομάζεται σούπερ νόβα 2ου τύπου.
Η έκρηξη αυτή μπορεί να διαρκέσει ως και πολλούς μήνες και το φως της σε πολλές περιπτώσεις είναι "εντονότερο" από το συνολικό φως 100 δισ. αστεριών μαζί (δηλαδή ενός τυπικού γαλαξία)! Το ωστικό της κύμα εκτινάσσει τα εξωτερικά στρώματα του αστεριού και αν κάποια από τα "θρύψαλα" της έκρηξης ενωθούν (λόγω της βαρυτικής έλξης) μπορεί να δημιουργήσουν κάποιο πλανήτη όπως η Γη.
Σε αυτό το σημείο η κοπέλα με διέκοψε και, ζητώντας συγγνώμη, μου είπε ότι θα ήθελε να πάει στην τουαλέτα και πως θα επέστρεφε σε ένα δευτερόλεπτο. Αλλά δεν επέστρεψε ποτέ...
Τουλάχιστον έμαθα από τα λάθη μου. Προφανώς το πήγα πολύ μακριά. Δεν έπρεπε να της μιλήσω για κατάσταση με τέσσερις. Έπρεπε να σταματήσω στους τρεις".
Links
- Eurobarometer Special Survey on Science & Technology
- Επιστήμης Κοινωνία - Ειδικές Μορφωτικές Εκδηλώσεις ΕΙΕ
- Frank Burnet
- Τμήμα Επικοινωνία της Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο της Δυτικής Αγγλίας
- Επιστημονικό Φεστιβάλ του Cheltenham
- Διεθνής επιστημονικός διαγωνισμός FameLab
- British Council: Διαγωνισμός FAMELAB